เป็นที่สูงและเป็นเขาทางทิศใต้ และตะวันตก พื้นที่ค่อย ๆ ลาดเอียงไปทางทิศเหนือ และตะวันออกเฉียงเหนือ พื้นที่ส่วนใหญ่เป็นที่ราบลุ่ม มีแม่น้ำลำคลองหลายสาย

           อำเภอเมือง หรือที่เรียกกันว่า “บ้านดอน” สันนิษฐานว่า เกิดจากการตั้งถิ่นฐานของชาวประมง และชาวสวน อพยพ เข้ามาทำกินตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๑ เนื่องจากมีภูมิประเทศเป็นที่ดอน น้ำท่วมไม่ถึง เหมาะแก่การทำประมง เข้า-ออกทะเลได้ง่าย

           ในสมัยรัชกาลที่ ๓ เป็นที่ต่อเรือของเจ้าพระยานคร(น้อย) เพื่อใช้ในราชการ มีเรือพระที่นั่ง อมรแมนสวรรค์ ลำหนึ่งรวมอยู่ด้วย

          สมัยรัชกาลที่ ๔ โปรดเกล้าให้ย้ายเมืองท่าทอง จากริมคลองท่าเพชร (ท่าทองใหม่) มาตั้งที่บ้านดอน และพระราชทานชื่อเมืองใหม่นี้ว่า “กาญจนดิษฐ์” มีแขวงขึ้นที่สำคัญคือพุมดวง และกะแดะ เจ้าเมืองกาญจนดิษฐ์คนแรกที่บ้านดอนคือ ระยากาญจนดิษฐ์บดี (พุ่ม) บุตรเจ้าพระยานคร (น้อย)

           สมัยรัชกาลที่ ๕ การปฏิรูปการปกครองเมืองนี้ มีอำเภอ ๓ อำเภอ คือ อำเภอเมือง อำเภอพุมดวง อำเภอกะแดะ

           พ.ศ. ๒๔๔๑ โอนเกาะสมุย จากนครศรีธรรมราช และเกาะพงันจากไชยา รวมเป็นอำเภอเกาะสมุย ขึ้นกับเมืองกาญจนดิษฐ์

           พ.ศ. ๒๔๔๒ ยุบเมืองกาญจนดิษฐ์ รวมกับเมืองไชยาเรียกเมืองไชยาตั้งอยู่ที่บ้านดอน ย้ายที่ว่าการอำเภอเมืองกาญจนดิษฐ์ ไปตั้งที่อำเภอกะแดะ

           พ.ศ. ๒๔๕๘ เปลี่ยนชื่อเมืองไชยาที่ บ้านดอน เป็น“สุราษฎร์ธานี” เปลี่ยนชื่ออำเภอเมืองไชยาใหม่ที่บ้านดอน เป็นอำเภอบ้านดอน

           พ.ศ. ๒๔๘๑ กระทรวงมหาดไทย ให้เรียกชื่อว่า “อำเภอเมืองสุราษฎร์ธานี” กระทั่งปัจจุบัน.