ทางตะวันตกเป็นที่สูง เป็นป่าเขา ด้านตะวันออกใกล้ทะเล จะเป็นชายฝั่ง และภูเขาขนาดย่อมกระจายอยู่ทั่ว เป็นแหล่งเพาะปลูกยาวไปตามแนวชายฝั่ง

           ไชยา เป็นเมืองที่มีความเจริญ ในระหว่างพุทธศตวรรษที่ ๑๒-๑๗ ในสมัยศรีวิชัย นักประวัติศาสตร์เรียกว่า คำว่า ไชยา มาจากคำว่า วิชะยะ หรือ วิชัยยะ และคำว่า ศรีวิชัย ก็คือ“ศรีวิชะยะ” นั่นเอง เป็นการพูดออกเสียงที่พูดเร็วและออกเสียงสั้น คำว่า ชัยยะ หรือ ชยะ เป็น ไชยา

           นักพุทธศตวรรษที่ ๑๖-๑๗ อาณาจักรศรีวิชัย เสื่อมลงเมืองไชยาลดความสำคัญลง ขึ้นกับเมืองนครศรีธรรมราช กระทั่ง พุทธศตวรรษที่ ๑๙ เมืองนครศรีธรรมราช เป็นเมืองประเทศราชของอาณาจักรสุโขทัย เมืองไชยา จึงต้องไปรวมอยู่กับอาณาจักรสุโขทัย

           สมัยอยุธยาตอนต้น ไชยาอยู่กับการปกครองของนครศรีธรรมราช เป็นหัวเมือง ๑๒ นักษัตร เรียกว่า “เมืองบันไทย สมอ” ใช้ตราลิง เป็นตราประจำเมือง

           สมัยพระเจ้ากรุงธนบุรี พ.ศ. ๒๓๑๒ กองทัพเมืองหลวงยกไปปราบก๊กพระยานคร หลวงปลัดเมืองไชยา รวบรวมไพร่พล เข้าสวามิภักดิ์ พระเจ้ากรุงธนบุรี ทรงทราบ จึงโปรดเกล้าฯ ให้เป็น พระยาวิชิตภักดี เจ้าเมืองไชยา

           สมัยรัชกาลที่ ๑ พ.ศ. ๒๓๒๘ พระเจ้าปะดุง กษัตริย์พม่าตีหัวเมืองปักษ์ใต้ เมืองไชยาถูกพม่าเผาเสียหายยากที่จะปฏิสังขรณ์ จึงย้ายที่ตั้งเมืองจากบ้านเวียง ไปตั้งใหม่ที่ชายทะเลบ้านนอกค่ายตำบลพุมเรียง เพราะเป็นชุมชนค้าขาย ท่าจอดเรือ

           พ.ศ. ๒๔๔๒ สมัยรัชกาลที่ ๕ รวมเมืองกาญจนดิษฐ์กับเมืองไชยาเป็นเมืองเดียวกัน เรียกว่า “เมืองไชยา” ตั้งศาลากลางที่บ้านดอน เมืองไชยาเดิมที่ตั้งอยู่ ณ พุมเรียง ให้เรียกว่า อำเภอพุมเรียง

           พ.ศ. ๒๔๗๘ ย้ายที่ตั้งอำเภอจากพุมเรียงมาตั้งที่บ้านดอนโรงทอง ตำบลทุ่ง เนื่องจากมีทางรถไฟตัดผ่านการคมนาคมสะดวก

           พ.ศ. ๒๔๘๑ มีระเบียบการเรียกชื่อเมืองว่า อำเภออำเภอใดมีศาลากลางจังหวัดตั้งอยู่ ให้เรียก อำเภอเมือง และให้มีชื่อตามชื่อจังหวัด อำเภอเมืองไชยา จึงต้องตัดคำว่า “เมือง” ออกเป็น อำเภอไชยา